APO ve Asferik Lens Nedir? ED, UD, SLD ve FLD Camlar Ne İşe Yarar?
“APO ve Asferik Lens Nedir? ED, UD, SLD ve FLD Camlar Ne İşe Yarar?” sorusu, objektif adlarında yan yana görülen fakat aynı şeyi ifade etmeyen optik terimleri ayırır. Asferik, bir lens yüzeyinin geometrisini; ED, UD, SLD ve FLD ise ışığın renklere ayrılmasını azaltmak için kullanılan düşük dağılımlı optik malzeme ailelerini anlatır.
APO ya da apokromatik ifadesi ise tek bir cam türünün adı değildir. Farklı dalga boylarının ortak odak düzlemine daha iyi yaklaştırıldığı bütün optik tasarımın hedefini belirtir. Bu nedenle bir objektifte asferik ve düşük dağılımlı elemanlar birlikte bulunabilir, ancak görevleri birebir aynı değildir.
Işık Camdan Geçerken Neden Renklere Ayrılır?
Optik camın kırılma indisi dalga boyuna göre değişir. Mavi, yeşil ve kırmızı ışık bir lens elemanından geçerken aynı miktarda yön değiştirmez. Sonuçta renkler sensör üzerinde tam olarak aynı noktada veya aynı görüntü büyüklüğünde birleşmeyebilir.
Bu davranış kromatik sapma olarak görülür. Objektif kusurları içinde iki temel renk sapması ayrılır:
Boyuna kromatik sapma: Renkler optik eksen boyunca farklı mesafelerde odaklanır. Netlik düzleminin önünde ve arkasında mor, yeşil veya başka renk saçakları görülebilir.
Yanal kromatik sapma: Renklerin görüntü büyütmesi farklılaşır. Saçaklar özellikle kadraj kenarındaki yüksek kontrastlı çizgilerde belirginleşir.
Diyaframı kapatmak boyuna sapmayı azaltabilir; yanal sapmayı aynı biçimde çözmez. Yazılım düzeltmesi de bazı yanal renk saçaklarında etkili olsa da kaybolmuş ayrıntıyı her durumda geri getiremez.
Asferik Lens Nedir?
Klasik küresel lens yüzeyi, bir kürenin parçası gibi sabit eğriliğe sahiptir. Üretimi görece kolaydır; fakat kenardan geçen ışınlarla merkeze yakın ışınları aynı noktaya getirmekte zorlanabilir. Bu durum küresel sapma, coma, alan eğriliği veya distorsiyon gibi sorunlara katkıda bulunabilir.
Asferik yüzeyin eğriliği merkezden kenara doğru kontrollü biçimde değişir. Optik tasarımcı bu serbestliği kullanarak ışınları daha düzenli yönlendirebilir. Özellikle geniş açı, standart ve telefoto objektif tasarımlarında asferik elemanlar distorsiyonun, kenar sapmalarının ve toplam eleman sayısının yönetilmesine yardımcı olabilir.
Asferik şu anlama gelmez:
Cam mutlaka düşük dağılımlıdır.
Objektif apokromatiktir.
Distorsiyon tamamen sıfırdır.
Tek asferik eleman bütün kusurları düzeltir.
Asferik terimi öncelikle yüzey biçimini anlatır. Eleman camdan, kalıplanmış camdan, hibrit yapıdan veya bazı ürünlerde optik plastikten üretilebilir.
ED ve UD Cam Nedir?
ED, Extra-low Dispersion yani ekstra düşük dağılım ifadesinin yaygın kısaltmasıdır. Bu camlar görünür ışığın farklı renklerini normal optik cama göre daha az ayıracak şekilde seçilir. Amaç özellikle uzun odak uzaklıklarında ve açık diyaframda belirginleşen renk saçaklarını kontrol etmektir.
UD, Ultra-low Dispersion adlandırmasıdır ve Canon’un kullandığı marka terimlerinden biridir. Super UD gibi daha ileri sınıflar da bulunur. UD’nin başka bir markadaki ED ile yalnız adına bakılarak birebir eşdeğer olduğu söylenemez; camın gerçek dağılımı, elemanın biçimi, konumu ve birlikte çalıştığı diğer elemanlar sonucu belirler.
Florit (fluorite) ise doğal veya sentetik kristal yapılı ayrı bir optik malzemedir. Düşük dağılımı ve anormal kısmi dağılım davranışı renk düzeltmesinde çok değerlidir; ancak kırılganlık, maliyet ve üretim gereksinimi nedeniyle her objektifte kullanılmaz.
SLD ve FLD Cam Nedir?
SLD, Special Low Dispersion; FLD ise “F” Low Dispersion adlandırmasıdır. Bunlar Sigma’nın teknik terminolojisidir. SLD elemanlar renk sapmasını azaltmak için düşük dağılımlı özellik sunar. FLD cam ise üretici tarafından florite benzeri düşük dağılım performansı hedefleyen özel cam olarak tanımlanır.
FLD eleman florit kristaliyle aynı malzeme değildir. “Florit benzeri performans” ifadesi optik davranışa yönelik bir karşılaştırmadır. ED, UD, SLD ve FLD kısaltmalarını tek bir evrensel kalite sıralaması gibi okumak bu nedenle doğru değildir.
Bir objektifte kaç özel eleman bulunduğu da tek başına sonucu açıklamaz. Bir adet doğru konumlandırılmış eleman, tasarım hedefinde birden fazla sıradan özel elemandan daha etkili olabilir.
APO ve Apokromatik Tasarım Nedir?
Apokromatik tasarım, farklı renklerin odak konumlarını ve renk büyütmesini sıradan akromatik düzeltmeden daha sıkı biçimde eşleştirmeyi amaçlar. Fotoğraf objektiflerinde “APO” ibaresi çoğunlukla renk sapmasına karşı ileri düzey düzeltme iddiasını belirtir.
APO için bütün markaların uyguladığı tek bir tüketici etiketi standardı yoktur. Bu yüzden iki farklı üreticinin APO ibaresi aynı ölçüm sınırını garanti etmez. APO yazan objektifte hiçbir koşulda renk saçağı görülmeyeceği de söylenemez; netleme mesafesi, odak uzaklığı, diyafram ve sensör çözünürlüğü kalıntı sapmaları görünür hale getirebilir.
Apokromatik düzeltme çoğunlukla düşük dağılımlı elemanların, farklı cam türlerinin ve optik güç dağılımının birlikte tasarlanmasıyla elde edilir. Asferik eleman tasarımda yer alabilir, fakat APO olmanın zorunlu ve tek koşulu değildir.
APO ile Asferik Arasındaki Temel Fark
En kısa ayrım şöyledir:
Asferik: Lens yüzeyinin küresel olmayan geometrisidir.
ED, UD, SLD, FLD: Düşük dağılımlı malzeme veya üretici adlandırmalarıdır.
APO: Bütün optik sistemin ileri renk düzeltme hedefidir.
Bir objektif asferik olup APO olmayabilir. APO ibaresi taşıyan bir objektif de renk düzeltmesini ağırlıklı olarak düşük dağılımlı küresel elemanlarla sağlayabilir. Ürün açıklamasındaki kısaltmalar aynı kategoriye aitmiş gibi toplanmamalıdır.
Telekonvertör Kullanımında Neden Daha Önemlidir?
Telekonvertör, ana objektifin oluşturduğu görüntüyü büyüttüğü için mevcut renk saçaklarını, kenar zayıflığını ve diğer kusurları da daha görünür hale getirebilir. Aynı zamanda etkili diyaframı düşürerek otomatik netleme ve pozlama koşullarını zorlaştırır.
Bu nedenle uzun telefoto sistemde yalnız objektif üzerinde APO veya ED yazmasına bakılmaz. Objektif-telekonvertör uyumu, açık diyafram performansı, netleme doğruluğu ve kadraj kenarları gerçek kombinasyonla test edilir.
Makro ve Ürün Fotoğrafında Etkisi
Makro objektif yakın mesafede çok ince ayrıntı ve yüksek kontrastlı metal kenarlar kaydedebilir. Saat, takı, elektronik devre, cam ve parlak ambalaj çekiminde boyuna renk saçakları ürünün kenarında sahte renk oluşturabilir.
Yakın netleme performansı, sonsuzdaki teknik grafikten farklı olabilir. Ürün fotoğrafçısı objektifi gerçek çalışma mesafesinde, kullanılacak diyaframda ve sensör çözünürlüğünde değerlendirmelidir. Focus stacking uygulanacaksa kareler arasındaki renk saçakları ve büyütme değişimi birleştirme hatalarını artırabilir.
Özel Cam Keskinlik Garantisi midir?
Hayır. Düşük dağılımlı cam renk sapmasını kontrol etmeye yardımcı olur; merkezleme hatası, küresel sapma, distorsiyon, flare, kaplama, mekanik tolerans ve otomatik netleme performansını tek başına belirlemez.
Benzer şekilde çok fazla asferik eleman yazması objektifin daha doğal bokeh vereceğini garanti etmez. Bazı kalıplanmış asferik yüzeylerin üretim izi, netlik dışı ışık disklerinde halka dokusu oluşturabilir. Sonuç yalnız eleman sayısıyla değil bütün tasarım ve üretim kalitesiyle değerlendirilir.
Difraksiyon da özel camdan bağımsız fiziksel bir sınırdır. Objektif sapmaları iyi düzeltilmiş olsa bile diyafram çok kapatıldığında ince ayrıntı tüm kadrajda zayıflayabilir.
Objektif Teknik Özellikleri Nasıl Okunmalıdır?
Kısaltmanın hangi üreticiye ait olduğunu belirleyin.
Elemanın yüzey biçimiyle cam malzemesini ayırın.
APO ibaresini sıfır renk sapması garantisi sanmayın.
MTF, distorsiyon, vinyet ve yakın netleme verilerini ayrıca inceleyin.
Kullanacağınız gövde, mesafe ve diyaframla örnek görüntü değerlendirin.
Telekonvertör veya filtre kullanılacaksa sistemi birlikte test edin.
Sonuç
Asferik lens, küresel olmayan yüzey geometrisiyle sapmaları ve boyutu yönetmeye yardımcı olur. ED, UD, SLD ve FLD camlar renklerin farklı miktarda kırılmasını azaltmayı hedefleyen düşük dağılımlı malzeme aileleri veya marka adlarıdır. APO ise tek bir elemanı değil, bütün objektifin ileri renk düzeltme yaklaşımını anlatır.
Teknik özellik listesindeki kısaltma sayısı kalite puanı değildir. En doğru değerlendirme, bu elemanların hangi sorunu çözmek için kullanıldığını anlamak ve objektifi gerçek çekim mesafesi, diyafram ve gövdeyle sınamaktır.
