Objektif Kusurları Nelerdir?

Objektif kusurları nelerdir sorusunun tek bir cevabı yoktur. Distorsiyon düz çizgilerin biçimini, vinyet köşelerin parlaklığını, kromatik sapma renklerin kenarlardaki hizasını, flare ve ghosting ise güçlü ışık altında kontrastı etkiler.

Bu etkiler her zaman objektifin bozuk olduğu anlamına gelmez. Merceklerin ışığı kırma biçimi, objektifin optik tasarımı, kullanılan odak uzaklığı, diyafram, netleme mesafesi ve sensör boyutu sonuç üzerinde birlikte etkilidir. Kusurların bir kısmı çekim sırasında azaltılabilir, bir kısmı yazılımla düzeltilebilir, bazıları ise görüntüde kaybolan ayrıntıyı geri getirmediği için yalnızca sınırlı ölçüde giderilebilir.

Objektif Kusuru Ne Anlama Gelir?

Teorik olarak kusursuz bir objektif, sahnedeki bütün ışık ışınlarını renk, konum ve açı farkı olmadan sensör üzerinde doğru noktaya iletmelidir. Gerçek objektiflerde ise çok sayıda mercek elemanı, farklı cam türleri, hareketli netleme grupları ve mekanik sınırlamalar bulunur.

Üreticiler objektif tasarlarken şu özellikler arasında denge kurar:

• Merkez ve köşe keskinliği

• Maksimum diyafram

• Boyut ve ağırlık

• Netleme hızı

• Distorsiyon kontrolü

• Kromatik sapma

• Flare dayanımı

• Üretim maliyeti

• Yazılımla düzeltilebilen kusurlar

Bu nedenle her objektifin güçlü ve zayıf olduğu alanlar vardır. Bir objektif çok keskin olmasına rağmen belirgin vinyet gösterebilir. Başka bir model düşük distorsiyon sunarken ters ışıkta daha fazla ghosting oluşturabilir.

Objektifin görüş açısını belirleyen temel değeri anlamak için odak uzaklığının ne anlama geldiğini inceleyebilirsiniz.

Distorsiyon Nedir?

Distorsiyon, sahnedeki düz çizgilerin fotoğrafta eğri görünmesine neden olan geometrik biçim bozulmasıdır. Özellikle mimari yapılar, ufuk çizgisi, masa kenarları, kapılar ve ürün fotoğrafları üzerinde kolay fark edilir.

Distorsiyonun üç temel türü bulunur.

Fıçı Distorsiyonu

Fıçı distorsiyonunda düz çizgiler görüntünün merkezinden dışarı doğru şişer. Fotoğrafın orta bölümü öne doğru çıkmış gibi görünür.

Bu etki özellikle:

• Ultra geniş açı objektiflerde

• Geniş açı zoom objektiflerin kısa ucunda

• Küçük ve hafif tasarlanmış bazı objektiflerde

• Aksiyon kameraları ve geniş görüş açılı kompakt sistemlerde

daha belirgin olabilir.

Fisheye objektiflerde görülen güçlü eğrilik ise çoğu zaman düzeltilmesi gereken bir hata değil, objektifin bilinçli tasarım özelliğidir.

Yastık Distorsiyonu

Yastık distorsiyonunda çizgiler merkeze doğru çekilir. Kadrajın kenarları içeri doğru bükülmüş gibi görünür.

Bu etki telefoto objektiflerde ve bazı zoom objektiflerin uzun odak uzaklıklarında daha sık görülür. Düz kenarlı bir ürün, tablo veya bina çekildiğinde köşeler merkeze doğru gerilebilir.

Dalgalı Distorsiyon

Dalgalı veya bıyık distorsiyonu, fıçı ve yastık distorsiyonunun aynı görüntüde birlikte görülmesidir. Çizgiler merkezde bir yönde, kenarlara yaklaştıkça başka bir yönde eğilir.

Basit distorsiyon kaydırıcısıyla tamamen düzeltilemeyebilir. Objektife özel düzeltme profili kullanılması daha doğru sonuç verir.

Geniş ve dar görüş açılarında hangi objektiflerin kullanıldığını geniş açı, standart ve telefoto objektif rehberimizde bulabilirsiniz.

Distorsiyon ile Perspektif Bozulması Aynı Şey midir?

Hayır. Distorsiyon objektifin düz çizgileri optik olarak eğmesidir. Perspektif bozulması ise fotoğraf makinesinin konuya göre konumundan kaynaklanır.

Geniş açı objektifle bir binaya çok yaklaşıp makineyi yukarı kaldırdığınızda dikey çizgiler birbirine yaklaşabilir. Bu görünüm yalnızca objektif distorsiyonundan değil, çekim açısı ve kamera konumundan kaynaklanır.

Distorsiyon düzeltme profili çizgilerin optik eğriliğini azaltabilir ancak yanlış çekim noktasını tamamen telafi edemez. Mimari ve ürün çekimlerinde önce kamera hizası düzeltilmeli, ardından gerekiyorsa objektif profili uygulanmalıdır.

Vinyet Nedir?

Vinyet, görüntünün köşe ve kenarlarının merkezden daha karanlık çıkmasıdır. Objektifin oluşturduğu görüntü çemberinin kenarlarına ulaşan ışık miktarı azaldığında ortaya çıkar.

Optik vinyet genellikle:

• Objektif tam açık diyaframdayken

• Geniş açı kullanıldığında

• Full frame sensörde görüntü çemberinin daha büyük bölümü kaydedildiğinde

• Objektif çok yakın mesafeye netlendiğinde

• Kompakt ve geniş diyaframlı objektiflerde

daha görünür olabilir.

Diyaframı bir veya iki stop kısmak çoğu objektifte köşe kararmasını azaltır. Ancak ne kadar iyileşme olacağı objektif tasarımına bağlıdır.

Portrede hafif vinyet dikkati merkeze yönlendirebilir. Beyaz fon, katalog, mimari ve reprodüksiyon çekimlerinde ise köşelerin merkezle aynı parlaklıkta olması gerektiği için sorun oluşturabilir.

Mekanik Vinyet Neden Oluşur?

Mekanik vinyet, ışığın objektifin önünde bulunan fiziksel bir parça tarafından engellenmesidir.

Başlıca nedenleri şunlardır:

• Uygun olmayan parasoley

• Kalın çerçeveli filtre

• Üst üste takılmış birden fazla filtre

• Yanlış ölçüde step-down halka

• Görüş alanına giren matte box veya aksesuar

• Objektife uygun olmayan adaptör ya da dönüştürücü

Mekanik vinyet çoğunlukla köşelerde sert ve belirgin kararmalar oluşturur. Diyaframı kısmak her zaman çözüm sağlamaz. Işığı engelleyen aksesuarın çıkarılması veya uygun modelle değiştirilmesi gerekir.

Filtrelerin çap, kaplama ve kullanım farklarını Kenko UV, CPL ve ND filtre rehberimizde inceleyebilirsiniz.

Kromatik Sapma Nedir?

Kromatik sapma, farklı renk dalga boylarının objektif tarafından aynı noktaya veya aynı büyüklükte odaklanamaması sonucunda oluşur. Yüksek kontrastlı kenarlarda kırmızı, camgöbeği, mavi, sarı, mor veya yeşil renk saçakları görülebilir.

Kromatik sapma iki temel gruba ayrılır.

Yanal Kromatik Sapma

Yanal kromatik sapmada farklı renklerle oluşan görüntüler aynı büyüklükte değildir. Renk saçakları genellikle kadrajın kenarlarına doğru belirginleşir.

Tipik özellikleri şunlardır:

• Merkezde az, kenarlarda daha fazla görülür.

• Kontrastlı kenarın iki tarafında farklı renkler oluşabilir.

• Netlik düzleminin önünde ve arkasında değil, nesne kenarlarında görülür.

• Diyaframı kısmak etkisini her objektifte belirgin biçimde azaltmaz.

• Objektife özel profil veya otomatik kromatik sapma düzeltmesiyle genellikle başarılı şekilde giderilebilir.

Yanal kromatik sapmayı incelerken görüntünün köşelerine yakın siyah-beyaz geçişler kontrol edilmelidir.

Boyuna Kromatik Sapma

Boyuna veya eksenel kromatik sapmada farklı renkler objektif ekseni boyunca farklı mesafelere odaklanır. Netlik düzleminin önünde mor veya magenta, arkasında ise yeşil saçaklar görülebilir.

Bu etki özellikle:

• Geniş diyaframlı objektiflerde

• Objektif tam açık kullanıldığında

• Parlak metal, cam ve mücevher çekimlerinde

• Kontrastlı yansımalarda

• Netlik dışında kalan parlak noktalarda

  
  

daha belirgin olabilir.

Diyaframı bir veya iki stop kısmak boyuna kromatik sapmayı çoğu zaman azaltır. Yazılımla düzeltme mümkündür ancak yanal kromatik sapmaya göre daha fazla manuel ayar gerekebilir.

Mor Saçaklanma Nedir?

Mor saçaklanma, çok koyu bir nesnenin parlak gökyüzü, beyaz fon veya güçlü bir yansıma önünde bulunduğu kenarlarda görülen mor ya da magenta çizgilerdir.

Bu görünüm kromatik sapmayla ilişkili olabilir ancak her mor saçak yalnızca objektiften kaynaklanmaz. Boyuna kromatik sapma, sensörün mikromercek yapısı, çok parlak alanlardaki taşma, iç yansımalar ve dijital işleme de benzer renklenmelere katkıda bulunabilir.

Mor saçaklanmayı azaltmak için:

• Diyaframı bir miktar kısmak

• Parlak alanların aşırı pozlanmasını önlemek

• Çekim açısını değiştirmek

• RAW dosyada kromatik sapma düzeltmesini açmak

• Gerekiyorsa mor ve yeşil saçak giderme araçlarını kontrollü kullanmak

mümkündür.

Saçak giderme ayarı fazla yükseltilirse fotoğraftaki gerçek mor veya yeşil nesnelerin rengi de bozulabilir. Düzeltme yüzde 100 yakınlaştırmada kontrol edilmelidir.

Flare Nedir?

Flare, güçlü bir ışığın objektif içine doğrudan veya yandan girmesi sonucunda görüntünün belirli bölümünde ya da tamamında kontrastın azalmasıdır. Siyahlar griye dönebilir, renkler solabilir ve görüntünün üzerine parlak bir sis tabakası gelmiş gibi görünebilir.

Bu etkiye bazen örtücü flare adı verilir. Görüntüde belirgin çokgenler bulunmasa bile genel kontrast kaybı flare olarak değerlendirilebilir.

Flare miktarı üzerinde şu etkenler rol oynar:

• Işık kaynağının kadrajdaki konumu

• Objektifteki mercek elemanı sayısı

• Mercek kaplamalarının niteliği

• Ön veya arka mercekteki yağ ve kir

• Objektifin iç yüzeylerindeki yansıma kontrolü

• Takılı filtrenin cam ve kaplama kalitesi

• Objektif ile kullanılan adaptör veya aksesuarlar

Ghosting Nedir?

Ghosting, güçlü ışık kaynağının objektif içinde birden fazla yüzey arasında yansıması sonucunda oluşan belirgin ışık şekilleridir. Fotoğrafta daire, çokgen, renkli leke veya ışık kaynağının soluk kopyaları görülebilir.

Flare ile ghosting arasındaki temel fark şöyledir:

• Flare genel kontrast kaybı ve ışık sisi oluşturur.

• Ghosting belirli şekillere sahip yansıma izleri meydana getirir.

İki etki aynı fotoğrafta birlikte görülebilir. Diyafram kısıldığında ışık kaynağı yıldız biçimine dönüşebilir ve ghosting şekilleri daha keskin hale gelebilir.

Flare ve Ghosting Nasıl Azaltılır?

Çekim sırasında uygulanabilecek yöntemler şunlardır:

• Objektife uygun parasoley kullanmak

• Kadraj dışındaki güçlü ışığı siyah kart veya el ile kesmek

• Kamera açısını birkaç derece değiştirmek

• Ön ve arka merceği temiz tutmak

• Gereksiz filtreyi çıkarmak

• Kaliteli ve çok katmanlı kaplamaya sahip filtre kullanmak

• Işık kaynağını bir nesnenin arkasına kısmen gizlemek

• Çekimden önce ekranın köşelerini ve koyu alanları büyüterek kontrol etmek

Işık kaynağı doğrudan kadrajın içindeyse parasoley tek başına yeterli olmayabilir. Bu durumda küçük bir açı değişikliği ghosting şekillerini kadrajın dışına taşıyabilir.

Flare her zaman istenmeyen bir sonuç değildir. Portre ve video çekimlerinde bilinçli kullanıldığında sıcak, yumuşak ve atmosferik bir görünüm oluşturabilir. Ancak ürün rengi, siyah seviyesi ve kontrastın ölçülebilir biçimde tutarlı olması gereken katalog çekimlerinde kontrol altında tutulmalıdır.

Filtre Kullanmak Objektif Kusurlarını Artırır mı?

Objektifin önüne eklenen her cam yüzey yeni bir yansıma ihtimali oluşturur. Bu nedenle düşük kaplama kalitesine sahip, kirli veya üst üste takılmış filtreler ters ışıkta flare ve ghosting riskini artırabilir.

Kaliteli çok katmanlı kaplamalar bu yansımaları azaltır ancak tamamen ortadan kaldırmaz. Kalın filtre çerçeveleri geniş açı objektiflerde mekanik vinyete de yol açabilir.

Bir sorun görüldüğünde aynı kadraj filtreli ve filtresiz çekilerek karşılaştırılmalıdır. Filtre çıkarıldığında ghosting veya köşe kararması kayboluyorsa sorun objektifin kendisinden değil kullanılan filtreden ya da filtre kombinasyonundan kaynaklanıyor olabilir.

Prime Objektifler Her Zaman Daha mı Kusursuzdur?

Sabit odaklı objektifler daha az hareketli optik grup ve tek bir odak uzaklığı için optimize edilmiş tasarım avantajına sahip olabilir. Ancak bu durum her prime objektifin her zoom objektiften daha iyi olduğu anlamına gelmez.

Geniş diyaframlı bir prime objektif tam açık kullanıldığında güçlü vinyet ve boyuna kromatik sapma gösterebilir. Modern bir zoom objektif ise gelişmiş mercekler ve dijital profiller sayesinde düşük distorsiyon ve oldukça dengeli köşe performansı sağlayabilir.

Bu iki objektif türünün kullanım farklarını prime ve zoom objektif karşılaştırmamızda daha ayrıntılı inceleyebilirsiniz.

Objektif Kusurları Yazılımla Düzeltilebilir mi?

Modern fotoğraf makineleri ve RAW düzenleme yazılımları, objektif modelini EXIF bilgilerinden tanıyarak uygun düzeltme profilini uygulayabilir.

Yazılımla genellikle başarılı biçimde düzeltilebilen sorunlar:

• Fıçı ve yastık distorsiyonu

• Optik vinyet

• Yanal kromatik sapma

• Bazı difraksiyon ve köşe yumuşaklığı etkileri

Daha sınırlı düzeltilebilen sorunlar:

• Boyuna kromatik sapma

• Mor saçaklanma

• Dalgalı distorsiyon

• Güçlü flare

• Ghosting

• Kaybolmuş kontrast ve parlak alan ayrıntıları

Distorsiyon düzeltmesi görüntünün kenarlarını esnetebilir ve kadrajı bir miktar kırpabilir. Vinyet düzeltmesi köşelerin pozlamasını yükselttiği için bu bölgelerde gürültüyü görünür hale getirebilir. Flare nedeniyle kaybolan ayrıntı ise yalnızca kontrast kaydırıcısı kullanılarak tamamen geri getirilemez.

Objektif ve gövde arasındaki elektronik iletişim, düzeltme profilinin doğru uygulanmasında önemlidir. Bayonet ve adaptörlerin bu iletişime etkisini objektif bayoneti ve lens adaptörü yazımızda bulabilirsiniz.

Objektif Kusurları Nasıl Test Edilir?

Tek bir günlük fotoğrafa bakarak objektif hakkında kesin karar verilmemelidir. Testler farklı odak uzaklıkları, diyaframlar ve netleme mesafelerinde tekrarlanmalıdır.

Distorsiyon Testi

Fotoğraf makinesini düz bir duvar, pencere, raf veya kareli test tablosuna tam karşıdan yerleştirin. Sensör düzleminin yüzeye paralel olduğundan emin olun. Çizgilerin merkez ve kenarlardaki biçimini kontrol edin.

Vinyet Testi

Düz renkli ve eşit aydınlatılmış bir yüzeyi farklı diyaframlarda çekin. Kamera içi objektif düzeltmelerini kapatarak köşelerin merkezden ne kadar karanlık olduğunu karşılaştırın.

Kromatik Sapma Testi

Koyu bir nesneyi açık gökyüzü veya parlak beyaz fon önünde çekin. Görüntünün merkezini ve köşelerini yüzde 100 büyütmede inceleyin. Testi tam açık diyaframda ve birkaç stop kısarak tekrarlayın.

Flare ve Ghosting Testi

Güneş veya küçük ve güçlü bir ışık kaynağını kadrajın kenarına yerleştirin. Kamera açısını küçük adımlarla değiştirerek kontrast kaybını ve yansıma şekillerini gözlemleyin. Aynı testi filtreli ve filtresiz yapın.

Normal Optik Davranış ile Arıza Nasıl Ayrılır?

Distorsiyon, simetrik vinyet ve kontrollü miktardaki kromatik sapma objektifin tasarım karakterinin bir parçası olabilir. Aynı modelin güvenilir testlerinde benzer sonuçlar görülüyorsa bu durum çoğunlukla arıza değildir.

Şu belirtiler ise örnekler arası üretim farkını, merkezden kaçmış mercek grubunu veya fiziksel sorunu düşündürebilir:

• Bir köşe keskin, karşı köşe belirgin biçimde yumuşaksa

• Vinyet yalnızca tek tarafta oluşuyorsa

• Netlik düzlemi kadrajın bir tarafında farklı davranıyorsa

• Objektif darbe aldıktan sonra görüntü değiştiyse

• Mercek içinde gevşeklik veya anormal ses varsa

• Aynı koşullarda sonuçlar tutarsız biçimde değişiyorsa

Bu değerlendirme tripod, doğru hizalama ve kontrollü netleme ile tekrarlanmalıdır. Eğik test yüzeyi veya yanlış netleme de tek taraflı yumuşaklık gibi görünebilir.

Sonuç

Objektif kusurları tek bir görüntü hatasından ibaret değildir. Distorsiyon düz çizgileri büker, vinyet köşeleri karartır, kromatik sapma kontrastlı kenarlarda renk ayrışması oluşturur. Flare genel kontrastı düşürürken ghosting belirgin yansıma şekilleri meydana getirir.

Bu etkilerin bir kısmı objektifin normal optik karakteridir. Sorunun görünürlüğü kullanılan diyafram, odak uzaklığı, sensör, netleme mesafesi ve ışığın geliş açısıyla değişebilir.

Doğru parasoley ve filtre kullanımı, uygun çekim açısı, gerektiğinde diyaframın kısılması ve objektife özel düzeltme profilleri birçok sorunu azaltabilir. Ancak yazılım her kusuru aynı ölçüde gideremez. Özellikle flare nedeniyle kaybolan kontrast ve ayrıntı için en etkili çözüm çekim sırasında ışığı kontrol etmektir.