Mekanik ve Elektronik Shutter Arasındaki Farklar

Fotoğraf makinesindeki shutter ya da perde sistemi, sensörün ışığı ne zaman ve ne kadar süreyle kaydedeceğini kontrol eder. Geleneksel makinelerde bu işlem sensörün önünde hareket eden fiziksel perdelerle gerçekleştirilirken, elektronik shutter sisteminde pozlama sensörün elektronik olarak etkinleştirilmesi ve okunmasıyla yönetilir.

Elektronik shutter sessiz çekim, yüksek seri çekim hızı ve çok kısa pozlama süreleri gibi önemli avantajlar sağlayabilir. Fakat yapay ışık altında bantlanma, hareketli konularda rolling shutter bozulması ve flaş uyumsuzluğu gibi sorunlarla karşılaşılabilir. Bu nedenle elektronik shutter, mekanik shutter sisteminin her koşulda daha gelişmiş bir alternatifi değildir. Doğru seçim, çekim koşuluna ve kullanılan fotoğraf makinesinin sensör okuma hızına bağlıdır.

Shutter sistemi neyi kontrol eder?

Shutter sisteminin temel görevi, sensörün ışığa maruz kaldığı süreyi belirlemektir. 1/1000 saniye gibi kısa bir değer hareketi dondurmaya yardımcı olurken 1/10 saniye gibi daha uzun bir değer hareket bulanıklığı oluşturabilir. Bu sürenin pozlama ve hareket üzerindeki etkisini Enstantane Nedir? Perde Hızı Fotoğrafı Nasıl Etkiler? yazısında daha ayrıntılı inceleyebilirsiniz.

Ancak enstantane değeri ile sensörün tüm görüntüyü ne kadar sürede okuduğu aynı şey değildir. Bir fotoğraf 1/2000 saniye enstantane ile çekilirken sensörün üst satırından alt satırına kadar tamamının okunması daha uzun sürebilir. Elektronik shutter kaynaklı birçok bozulmanın temelinde bu fark bulunur.

Sensörün ışığı elektrik sinyaline ve ardından dijital görüntü verisine nasıl dönüştürdüğünü anlamak için Fotoğraf Makinesi Sensörü Nasıl Çalışır? rehberine de göz atabilirsiniz.

Mekanik shutter nasıl çalışır?

Mekanik shutter sisteminde sensörün önünde fiziksel perde parçaları bulunur. Pozlama başladığında birinci perde hareket ederek sensörü ışığa açar. Belirlenen süre tamamlandığında ikinci perde sensörün önünü kapatır.

Düşük ve orta enstantane değerlerinde sensörün tamamı kısa bir süre için açık kalabilir. Enstantane değeri flaş senkron hızının üzerine çıktığında ise ikinci perde, birinci perde sensörün tamamını açmadan harekete başlar. Böylece sensör üzerinde ilerleyen dar bir açıklık oluşur.

Mekanik shutter sisteminin başlıca avantajları şunlardır:

• Hızlı hareket eden konularda şekil bozulması genellikle daha düşüktür.

• Flaş ve paraflaşlarla daha öngörülebilir çalışır.

• Floresan ve LED gibi titreşen ışıklarda elektronik shutter sistemine göre daha güvenli sonuç verebilir.

• RAW dosya özellikleri ve görüntü kalitesi çoğu makinede daha az sınırlanır.

Fiziksel parçaların hareket etmesi ise ses, küçük miktarda titreşim ve zaman içinde mekanik aşınma oluşturabilir. Özellikle uzun odaklı lenslerle, makro çekimlerde veya düşük enstantane değerlerinde perde hareketinden doğan titreşim görüntünün keskinliğini etkileyebilir.

Mekanik perde ömrü için verilen çekim sayıları tahmini dayanıklılık değerleridir. Makinenin belirtilen sayıya ulaştığında mutlaka bozulacağı ya da bu sayının altında kesinlikle arızalanmayacağı anlamına gelmez.

Elektronik shutter nasıl çalışır?

Elektronik shutter sisteminde pozlama, sensörün elektronik olarak etkinleştirilmesi ve görüntü verisinin okunmasıyla kontrol edilir. Sensörün önünde pozlamayı başlatıp bitirmek için hareket eden bir perdeye ihtiyaç duyulmaz.

Bu sistemin en belirgin avantajı sessiz çalışmasıdır. Düğün, tiyatro, konser, belgesel, vahşi yaşam ve set arkası gibi sessizliğin önemli olduğu ortamlarda büyük kolaylık sağlar. Fiziksel perde hareketi bulunmadığı için shutter titreşimi ve mekanik perde aşınması da ortadan kalkar.

Elektronik shutter ayrıca bazı makinelerde mekanik perdenin ulaşamadığı yüksek enstantane ve seri çekim hızlarını sağlayabilir. Parlak gün ışığında açık diyafram kullanmak veya çok hızlı hareketlerden ardışık kareler yakalamak için avantajlı olabilir.

Ancak “elektronik” seçeneğinin gerçek performansı sensörün okuma hızına bağlıdır. Birçok sensör görüntünün tamamını aynı anda değil, satır satır okur. Üst satır ile alt satır aynı anda kaydedilmediği için hızlı hareket eden nesneler farklı zamanlarda görüntülenebilir.

Rolling shutter nedir?

Rolling shutter, sensör satırlarının sırayla okunmasından kaynaklanan görüntü bozulmasıdır. Konu veya kamera okuma sırasında hareket ederse görüntünün farklı bölümleri farklı anları kaydeder.

Bunun sonucunda:

• Dikey direkler ve binalar yana eğilmiş görünebilir.

• Hızla dönen pervane ve tekerlekler bükülebilir.

• Hızlı pan hareketinde görüntü çapraz biçimde esneyebilir.

• Sporcuların ekipmanları veya hızlı hareket eden uzuvları doğal olmayan şekiller alabilir.

• Elde çekilen videoda görüntü jöle gibi sallanabilir.

Rolling shutter etkisinin gücü yalnızca seçilen enstantaneye bağlı değildir. Sensörün üstten alta toplam okuma süresi daha belirleyicidir. 1/4000 saniye kullanmak tek bir satırın pozlama süresini kısaltabilir, fakat sensör yavaş okunuyorsa üst ve alt satırlar arasındaki zaman farkını ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle elektronik shutter ile motor sporları, hızlı kuşlar, tenis raketi, golf sopası veya yoğun pan hareketi çekmeden önce kullanılan makinenin gerçek koşullardaki performansı test edilmelidir. Yeni nesil hızlı ve yığınlanmış sensörlerde bozulma önemli ölçüde azalabilir; yine de sonuç modelden modele değişir.

Yapay ışıkta bantlanma neden oluşur?

LED, floresan ve bazı sürekli ışık kaynakları çıplak gözle sabit görünse de elektrik frekansına veya sürücü devresine bağlı olarak hızla titreşebilir. Elektronik shutter sensörü satır satır okuduğu için her satır ışık döngüsünün farklı bir anını kaydedebilir.

Fotoğrafta yatay koyu-açık bantlar, renk farklılıkları veya kadraj boyunca değişen pozlama görülebilir. Sorun özellikle kısa enstantanelerde daha belirgin hale gelebilir. Sony’nin resmi shutter açıklamasında elektronik okumanın hareket bozulmasına ve LED veya floresan ışık altında bantlanmaya yol açabileceği özellikle belirtilir. Ayrıca flaş kullanımının bazı modellerde elektronik shutter seçildiğinde tamamen kapatılabildiği görülür. Bu sınırlamalar makineye göre değiştiği için kullanılan modelin resmi kılavuzu kontrol edilmelidir.

Bantlanma görülüyorsa şu yöntemler denenebilir:

• Mekanik shutter seçmek.

• Enstantaneyi ışığın titreşim frekansıyla uyumlu bir değere getirmek.

• Makinede varsa titreşim önleme veya yüksek frekanslı titreşim ayarını kullanmak.

• Çekimden önce farklı enstantane değerleriyle test kareleri oluşturmak.

• Sorunlu LED kaynağını daha kaliteli bir sürekli ışıkla değiştirmek.

Standart titreşim önleme özelliği her LED sürücüsünde ve her enstantane değerinde sorunu tamamen çözmeyebilir.

Elektronik shutter ile flaş kullanılabilir mi?

Elektronik shutter ve flaş uyumu fotoğraf makinesinin sensör mimarisine göre değişir. Birçok makinede elektronik shutter seçildiğinde flaş kullanımı kapatılır. Bazı modeller düşük bir senkron hızıyla flaşa izin verirken hızlı sensör veya global shutter kullanan belirli makineler daha geniş imkanlar sunabilir.

Standart elektronik shutter sisteminde sensörün tüm satırları aynı anda açık olmayabilir. Flaşın çok kısa ışığı patladığında sensörün yalnızca o anda etkin olan bölümü aydınlanabilir. Bunun sonucunda kadrajın bir kısmı karanlık kalabilir veya fotoğrafta belirgin bir bant oluşabilir.

Stüdyo ve ürün çekimlerinde paraflaş kullanılıyorsa mekanik shutter genellikle en güvenli başlangıç seçimidir. Makine manuel moda alınmalı ve enstantane değeri normal flaş senkron hızının altında tutulmalıdır. Örnek bir kurulum için Stüdyo Kamera Ayarları ve Paraflaş Tetikleyici Rehberi incelenebilir.

Hareketin flaşla dondurulduğu çekimlerde yalnızca makinenin enstantane değeri değil, flaşın ışık verme süresi de önemlidir. Bu farkı Flaş Süresi Nedir? t0,5 ve t0,1 ile Hareket Dondurma yazısında bulabilirsiniz.

Elektronik birinci perde nedir?

Elektronik birinci perde, mekanik ve elektronik sistemleri bir arada kullanan karma bir yöntemdir. Pozlama elektronik olarak başlatılır, ancak mekanik ikinci perdeyle bitirilir. Menüde EFCS, Electronic Front-Curtain Shutter veya elektronik ön perde adıyla görülebilir.

Pozlamanın başlangıcında fiziksel perde hareket etmediği için titreşim ve gecikme azalabilir. Bu özellik özellikle tripod üzerindeki manzara, makro, mimari ve ürün çekimlerinde yararlı olabilir. Nikon’un resmi açıklamasında elektronik birinci perdenin perde hareketinden doğan bulanıklığı azaltmak için kullanıldığı belirtilir; kullanılabilen en yüksek enstantane ve ISO sınırlarının modele bağlı olabileceği de görülür. Nikon’un EFCS açıklaması bu model bağımlılığını açık biçimde gösterir.

Elektronik birinci perde tamamen sessiz değildir; pozlamayı bitiren mekanik perde yine hareket eder. Ayrıca çok açık diyafram ve yüksek enstantane birlikte kullanıldığında arka plan bulanıklığındaki ışık dairelerinin şekli kesilebilir veya pozlama dağılımı değişebilir. Sony de yüksek enstantane ve geniş diyaframla bokeh biçiminin etkilenebileceğini resmi EFCS kılavuzunda belirtir.

Bu nedenle f/1.2 veya f/1.4 gibi açık diyaframlarla çok kısa enstantane kullanıldığında mekanik perdeyle karşılaştırmalı test yapmak yararlıdır.

Elektronik shutter görüntü kalitesini düşürür mü?

Elektronik shutter kullanıldığında görüntü kalitesinin mutlaka düşeceği söylenemez. Normal koşullarda mekanik ve elektronik çekimler arasında belirgin bir ayrım görülmeyebilir.

Ancak bazı makineler yüksek seri çekim veya elektronik shutter modunda sensörü daha hızlı okuyabilmek için RAW bit derinliğini, dinamik aralığı veya belirli görüntü işleme seçeneklerini sınırlandırabilir. Bu durum bütün fotoğraf makineleri için geçerli değildir. RAW türü, maksimum ISO, uzun pozlama gürültü azaltma ve titreşim önleme gibi özelliklerin kullanılabilirliği model kılavuzundan kontrol edilmelidir.

Gölgeler ve parlak alanlardaki kayıt kapasitesinin ne anlama geldiğini Dinamik Aralık Nedir? rehberinde inceleyebilirsiniz.

Sessiz çekim gerçekten tamamen sessiz midir?

Elektronik shutter fiziksel perde sesini ortadan kaldırır. Fakat diyafram mekanizması, netleme motoru, görüntü sabitleme sistemi veya makinenin ürettiği yapay çekim sesi duyulabilir.

Bazı ortamlarda yapay shutter sesi özellikle açık bırakılır. Fotoğrafçı çekimin gerçekleştiğini anlayabilir ve çevredeki insanlar fotoğraf çekildiğini fark edebilir. Tiyatro, tören veya vahşi yaşam çekiminde sessizlik gerekiyorsa sesli uyarılar ve netleme yardımcı ışığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Elektronik shutter kullanmak mekanik perde hareketini azaltır ancak pil, düğmeler, diyafram mekanizması ve diğer parçalar kullanılmaya devam eder. Bu nedenle elektronik çekim, makinenin tamamında aşınmayı ortadan kaldırmaz.

Hangi çekimde hangi shutter seçilmeli?

Stüdyo ve paraflaş çekimi

Mekanik shutter ile başlayın. Makinenizin flaş senkron hızını aşmayın ve elektronik shutter ile flaşa izin verilip verilmediğini kılavuzdan kontrol edin.

Spor ve hızlı hareket

Sensör okuma hızı bilinmiyorsa mekanik shutter daha güvenli olabilir. Hızlı yığınlanmış sensöre sahip makinelerde elektronik shutter yüksek seri çekim avantajı sağlayabilir. Yarış, pervane ve hızlı pan içeren sahnelerde test çekimi yapılmalıdır.

Düğün, tiyatro ve sessiz etkinlik

Elektronik shutter önemli bir avantaj sağlar. Ancak mekanın LED aydınlatması altında bantlanma kontrolü yapılmalıdır. Sorun görülürse elektronik birinci perdeye veya mekanik shutter sistemine geçilebilir.

Manzara, makro ve ürün çekimi

Elektronik birinci perde, pozlamanın başındaki mekanik titreşimi azaltabilir. Çok açık diyafram ve yüksek enstantane kullanılacaksa bokeh yapısı kontrol edilmelidir.

Parlak gün ışığında açık diyafram

Elektronik shutter, mekanik sistemden daha yüksek enstantane değerlerine ulaşarak açık diyafram kullanımını kolaylaştırabilir. Hareketli konu, LED ışık veya flaş bulunuyorsa olası sınırlamalar yeniden değerlendirilmelidir.

Kendi makinenizde nasıl test yapabilirsiniz?

Önce mekanik, elektronik ve elektronik birinci perde seçenekleriyle aynı sabit sahneyi çekin. Ardından LED aydınlatmalı bir ortamda farklı enstantane değerleri deneyerek yatay bant oluşup oluşmadığını kontrol edin.

İkinci testte kamerayı yatay hareket ettirerek dikey çizgiler, kapı kenarları veya direkler çekin. Elektronik shutter karesindeki eğilme miktarı sensörün rolling shutter davranışı hakkında fikir verir.

Son olarak flaş veya paraflaş kullanıyorsanız her shutter modunda tetiklemenin çalışıp çalışmadığını ve kadrajın tamamen aydınlanıp aydınlanmadığını kontrol edin. Menüde bir seçeneğin bulunması, bütün çekim modları ve aksesuarlarla aynı şekilde çalışacağı anlamına gelmez.

Sonuç

Mekanik shutter; flaş, yapay ışık ve hızlı hareket içeren çekimlerde güvenilir ve öngörülebilir bir seçenektir. Elektronik shutter sessizlik, yüksek hız ve titreşimsiz çalışma avantajı sağlar, ancak rolling shutter ve bantlanma riski sensörün okuma hızına bağlıdır.

Elektronik birinci perde ise iki sistem arasında kullanışlı bir denge kurar. Tek bir shutter modunu sürekli açık bırakmak yerine çekimin ışığına, hareketine, flaş kullanımına ve istenen görüntü karakterine göre seçim yapmak en doğru yaklaşımdır.