Hubble 200 bininci turunda Athena’nın ışığını yeniden bekliyor
Hubble Uzay Teleskobu, 19 Eylül 2026’da Dünya çevresindeki 200 bininci turunu tamamladı. O gün yaptığı gözlemlerden biri, Athena adlı süpernovanın yeniden görünmesinin beklendiği gökyüzü bölgesine yönelmişti.
Athena’nın ışığı daha önce James Webb Uzay Teleskobu tarafından kaydedildi. Şimdi astronomlar, aynı patlamadan gelen ışığın farklı bir yol izleyerek yeniden ulaşmasını bekliyor. Hubble’ın görevi, o anı yakalayabilmek için bölgeyi tekrar tekrar görüntülemek.
Hubble’ın 200 bininci Dünya turunu tamamladığı gün çektiği görüntüde, çok sayıda galaksiden oluşan uzak bir küme yer alıyor. Astronomların beklediği asıl olay ise bu görüntüde henüz görünmüyor. MACS J0417 adlı galaksi kümesinin arkasındaki Athena süpernovasından gelen ışığın, gökyüzünde yeniden belirmesi öngörülüyor.
NASA’nın 23 Eylül’de paylaştığı haber, Hubble için iki ayrı zaman ölçeğini bir araya getiriyor. İlki, teleskobun 36 yılı aşan yolculuğu: Hubble 19 Eylül’de Dünya çevresindeki 200 bininci turunu tamamladı ve bugüne kadar 1,7 milyondan fazla gözlem yaptı. İkincisi ise Athena’dan gelen ışığın yolculuğu. Araştırmacılar, yıllar önce gerçekleşmiş bir yıldız patlamasının görüntüsünü doğru zamanda yakalamak için aynı gökyüzü bölgesine dönüyor.
Aynı patlamanın ışığı nasıl yeniden görülebilir?
Athena, James Webb Uzay Teleskobu tarafından 2025’te keşfedilen bir süpernova. Işığı bize ulaşmadan önce MACS J0417 galaksi kümesinin bulunduğu bölgeden geçiyor. Kümenin büyük kütlesi çevresindeki uzayı büküyor ve arkasındaki kaynaklardan gelen ışığın izlediği yolları değiştiriyor. Astronomlar buna kütleçekimsel merceklenme adını veriyor.
Bu etki sayesinde Athena’dan çıkan ışık Dünya’ya birden fazla yoldan ulaşabiliyor. Yolların uzunluğu ve ışığın geçtiği kütleçekimsel ortam farklı olduğunda görüntüler de farklı zamanlarda beliriyor. İlk görüntüyü gördükten aylar, hatta yıllar sonra aynı patlamanın başka bir görüntüsünü kaydetmek mümkün hale geliyor.
NASA, Athena’nın gecikmiş görüntüsünün şimdi ile Mart 2027’nin başları arasında ortaya çıkabileceğini belirtiyor. Bu tarih kesinleşmiş bir gözlem sonucu değil, araştırmacıların beklediği zaman aralığı. Hubble’ın MACS J0417’ye yeniden yönelmesinin nedeni de bu beklenti.
Bir görüntünün tarihi ne anlatır?
Athena yeniden görülürse astronomlar yalnızca süpernovanın bir fotoğrafını daha elde etmeyecek. Işığın önceki görüntüye göre ne kadar gecikmeyle ulaştığını da ölçebilecekler. Bu gecikme, aradaki galaksi kümesinin kütlesinin nasıl dağıldığını anlamak için değerli bir bilgi.
MACS J0417, arkasındaki ışığı büken dev bir doğal mercek gibi davranıyor. Etkinin ayrıntılarını çözmek, bu merceğin yapısını daha iyi tarif etmeye yardımcı olabilir. NASA’ya göre sonuçlar, evrenin genişleme hızına ilişkin ölçümleri geliştirmekte de kullanılabilir. Araştırmanın gücü burada tek bir çarpıcı görüntüden değil, görüntülerin konumlarını ve görülme zamanlarını birlikte değerlendirmekten geliyor.
Hubble’ın görünür ve morötesi ışıkta yaptığı gözlemler, Athena’yı keşfeden Webb’in çalışmalarına da eşlik ediyor. İki teleskop farklı dalga boylarında veri toplayarak aynı uzak bölge hakkında birbirini tamamlayan bilgiler sağlıyor.
Fotoğrafın zamanla kurduğu ilişki
Hubble haberi, bir görüntünün bilimde nasıl kullanıldığını güzel anlatıyor. MACS J0417’nin tek bir karesi bize galaksi kümesini gösteriyor. Aynı bölgenin farklı tarihlerde alınmış kareleri ise orada neyin değiştiğini ve bu değişimin ne zaman gerçekleştiğini ortaya çıkarabiliyor.
Athena’nın beklenen görüntüsü henüz yakalanmadı. Bu yüzden hikayenin devamı, Hubble’ın aynı bölgeye dönüp toplamaya devam edeceği verilerde. Süpernovanın ışığı yeniden belirirse, astronomlar yıllara yayılan bu gözlem dizisine çok değerli bir zaman işareti eklemiş olacak.
NASA’nın resmi açıklamasına buradan bakabilirsiniz.
